سفر به مشکین شهر

سفر به مشکین شهر از طریق زمینی به صورت مستقیم به وسیله اتوبوس ها و سواری های بین شهری از تهران و شهرها و استانهای همجوار صورت میگیرد. (مسیر غیر مستقیم : سفر به شهر اردبیل از طریق اتوبوسهای بین شهری از اکثر استانهای کشور و سپس مشکین شهر)
سفر هوایی به مشکین شهر به دلیل عدم وجود فرودگاه میسر نیست. لازم به ذکر است سفر به شهر اردبیل از طریق هوایی از تهران و مشهد میسر است.(فاصله فرودگاه اردبیل تا مشکین شهر حدود 100 کیلومتر است).
 

موقغیت جغرافیایی

عرض جغرافیای:      38 درجه و 23 دقیقه و 56 ثانیه عرض شمالی
طول جغرافیای:        47 درجه و 40 دقیقه و 55 ثانیه طول شرقی{منبع}
 ارتفاع از سطح دریا:  1394 متر             

مشکین شهر یکی از شهرستانهای استان اردبیل می باشد که در دامنه کوه سرفراز سبلان قرار دارد. این شهر با مرکز استان 85 کیلومتر فاصله دارد و با قرار گرفتن در ارتفاع 1394 متری از سطح دریا و نزدیکی با سبلان 4811 متری از طبیعتی زیبا و دلنشین و آب و هوایی خنک برخوردار است.

وجود آبگرمهای متعدد و گردشگاههای طبیعی و تاریخی همه ساله گردشگرهای بسیار زیادی را به سوی مشکین شهر جذب می کند.

مشکین شهر از شمال شرق و شرق به جمهوری آذربایجان ، از شمال غرب به دشت مغان ، از جنوب شرق به شهرستان اردبیل ، از جنوب غرب به شهرستان سراب و از غرب به شهرستانهای اهر و تبریز محدود است.

این شهرستان شامل 3 بخش مرکزی ، مشکین شرقی و ارشق می باشد و وسعت آن 3615/8 کیلومتر مربع می باشد. طبق آمار 1375 جمعیت آن 164007 نفر بوده است.

محصولات کشاورزی: سیب-  انگور - هلو –گیلاس- آلبالو – زردآلو - خربزه - گندم - جو

صنایع دستی:

در شهرستان مشکین شهر هنرهای دستی دارای قدمت و اصالت قابل توجهی بوده و نشان دهنده ذوق و سلیقه سرانگشتان هنرمند مردمان این منطقه است.

بیشتر صنایع دستی منطقه را بافته های داری تشکیل می دهند که از مهمترین این صنایع می توان به قالی بافی، گلیم بافی و جاجیم بافی اشاره نمود. علاوه بر این بافته ها سفالگری نیز از صنایع دستی این شهرستان محسوب می شود.

وجه تسمیه

 نام قدیمیتر این شهر خیاو بوده است.،

 خیاو یک اسم پهلوی پارتی است که در لهجه محلی «خی او» «خییوو» تلفظ می شود. «خی» به معنی خیک ، مشک ، کیسه چرم و آوند پوستی برای حمل آب و « آو »  هم به معنی آب است. انتخاب این اسم برای این شهر بی مناسبت نیست ، زیرا وجود کوه سبلان در جنوب این شهر به عنوان منبع سرشار آب موجب شده است تا در تمامی فصول سال ریزآبه های آن به سمت خیاو جریان یافته و در شمال این شهر به قره سو بریزد. از طرف دیگر با توجه به معنی خیابان (خیاوان) که به معنی راه ساخته شده در میان دو صف درختان باغ و گذرگاههایی است که میان باغچه ها و درختچه ها به طول و عرض باغ در برابر یک دیگر ترتیب دهند. از آنجایی که شهر خیاو از زمانهای سابق دارای درختان تنومند و باغ و باغات در کنار رودها و خیابانه و گذرگاهها بود نام خیاو بی مشابهت با معنی خیاوان نیست. گفتنی است

  نام خیاو در دوره هایی از تاریخ اسلام میمند بوده است. در روزگار سلجوقیان و اتابکان آذربایجان آن را وراوی می‌نامیدند. در سال ۶۰۵/۱۲۰۹م که گرجستان این بخش از ایران را تصرف کرده‌ بود یکی از امیران گرجی به نام بیشکین، این شهر را به نام خود نام‌گذاری کرد. در حکومت میرزا خان در سال 1316 هجری شمسی به فرمان وی نام باستانی و معنی دار خیاو به مشکین شهر تغییر داده شد مع الاسف به مرور زمان با برگزیدن اسم مشکین بر این شهر ، تاریخ این شهر را به سال 1316 ه ش یا حداکثر به دوره حکومت بیشکین گرجی می رسانند در حالی که قدمت این شهر به دوره های ما قبل تاریخ و هزاره های اول قبل از میلاد مسیح می رسد

تاریخچه

در پیرامون مشگین‌شهر سنگ‌نبشته‌ای به زبان پارسی میانه منسوب به شاپور دوم ساسانی وجود دارد. سنگ‌نبشته مشگین‌شهر در ۱۵۰ متری غرب قلعه‌کهنه در کمرکش ارتفاع غربی درهٔ نوروز یاماجی در درون باغ نوروز قرار دارد. این سنگ‌نبشته امروزه به خاطر ویرانگری گنج‌جویان تقریباً از میان رفته‌است ولی نوشته‌های آن بررسی و ترجمه شده‌است. مضمون این نوشته در مورد فرمان و تاریخ ساخت قلعه‌کهنه‌است که به فرمان نرسه‌هرمزد نوشته شده‌است.
خیاو ،از دیر باز گذرگاه و پناهگاهی برای سوداگران و درماندگان بود. در سده های اولیه اسلامی مجاهدان و از جان گذشتگانی بودند که در سبلان سنگر می گرفتند. هرگوشه این سامان ، نشانه هایی از آن روزها را به یادگار دارد. حتی زمانهایی دورتر از آن روزگار ، مدنیتی ناشناخته و بزرگ در این حوالی بوده که همچنان دست نخورده زیر خاک مدفون است.
   « خیاو » در حاشیه سرزمینی افتاده است که روزگاری به اسم « آران » مشهور بود. این منطقه زبانی ویژه داشت که تا سده چهارم هجری با همه شگفتیها و آمیختگیهایش پایدار بود. سکه های به دست آمده از منطقه ، متعلق به چند دوره تاریخی به فاصله زمانی کوتاه و دراز و بیشتر مربوط به زمان اتابکان آذربایجان است. نخستین سکه ای که تازیان در آران زده اند متعلق به سال 90 هجری است. در این منطقه گورستانها و نشانه هایی از سالهای اولیه اسلامی به جای مانده است. از این رو ، خیاو یا مشکین شهر نیز آبادی اسم و رسم داری بوده است. هرچند در بیشتر کتابهای جغرافیای اسلامی نامی از آن برده نشده است ، اما حمدالله مستوفی در سال 740 هجری خیاو را قصبه ای خوانده و حد و مرزش را نشان داده است.
   خیاو در دوره صفویه بیشتر رونق گرفت به گونه ای که یکی از اولاد شیخ صفی شیخ حیدر حاکم و والی منطقه مشکین و برزند مغان در یکی از دره ها به دست مردی به اسم شیروان شاه قره باغی کشته شد.وی نوه دختری شاه صفی و نوه پسری شیخ صفی بود. شاه اسماعیل فرزند این مرد در خیاو به دنیا آمد. مدتی پس از حکومت عباس میرزا در آذربایجان ، خیاو توجه ایلات شاهسون را که در شرف قدرت گرفتن بودند جلب کرد. ییلاقهای شاهسونها در دامنه ساوالان رفته رفته گسترده تر شد و خیاو را مثل حلقه در میان گرفت. سپس کشتار و غارت آغاز شد مدتها این وضع اسفناک ادامه داشت تا سر انجام در زمان ناصرالدین شاه ، حاکمی به نام حسن علی خان جنرال وارد مشکین شهر شد و به شرارتها پایان داد. بدینگونه ، آرامش در خیاو حکم فرما شد. با آغاز مبارزات مردم در راه کسب مشروطیت روسیه تزاری هرج و مرج طایفه های شاهسون را به صلاح و صرفه خود ندید و به درخواست حکومت استبدادی وقت ، در صدد سرکوب طایفه های یاغی و عصیانگر شاهسون برآمد. چهار لشکر روسی از چهار طرف به سوی خیاو حرکت کردند. ژنرال « مدداوف » از اردبیل و « دالماچوف » از تبریز ، طوایف شاهسون را محاصره و آنها را وادار به تسلیم کردند.
   از مبارزان معروف راه مشروطیت ایران در خیاو می توان به «ملا امام وردی» روحانی برجسته و بارز اشاره کرد که در اردبیل به دار آویخته شد.
 

جاذبه های گردشگری مشکین شهر

سبلان:

نام این کوه از دو بخش «ساب» و «آلان» تشکیل شده‌است که به ترتیب به معنای «پیام» و «گیرنده» است یعنی «سبلان» به معنی «گیرنده پیام» است.

کوه سبلان در ۲۵ کیلومتری جنوب شرقی مشکین‌شهر واقع است. این کوه در طول جغرافیایی ۴۷ درجه و ۵۰ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۸ درجه و ۱۷ دقیقه شمالی قرار گرفته‌است. برای این کوه عظیم ۶۰ کیلومتر طول و ۴۵ کیلومتر پهنا تخمین می‌زنند و سطحی که به وسیله آن در آذربایجان قرار گرفته نزدیک به ۶۰۰۰ کیلومتر مربع است .

کوهستان سبلان به طور کلی سه قله معروف دارد، قله بزرگ آن به سلطان مشهور است و دو قله دیگر آن به هرم و کسری مشهورند. کوه سبلان از مجموعه‌ای از ارتفاعات متعدد تشکیل شده که به موازات ارسباران ولی اندکی در شرق آن کشیده شده‌است. امتداد آن شرقی–غربی است و از شرق و شمال و جنوب کوهی به نام قوشه داغ آنرا به رشته کوه ارسباران متصل می‌کند. در جنوب آن کوه بزقوش، که از سمت جنوب غربی به کوهستان سهند مربوط است، کشیده شده‌است.

قسمت شرقی کوه سبلان به قله آتشفشان سبلان که در بلندای ۴۸۱۱ متری قرار دارد، منتهی می‌شود. تمام قله‌های سبلان در همهٔ ایام سال پوشیده از یخ و برف‌های دائمی هستند.

در جبهه غربی قله سلطان و در کنار جانپناه، سنگی به شکل عقاب به نام قارتال (در ترکی آذربایجانی به معنی عقاب) قراردارد که در طول زمان به نماد سبلان تبدیل شده‌است.این قطعه سنگ به شکل عقابی است که نشسته و سر را به سوی شرق چرخانده‌است.

صعود به قله سبلان از جبهه اصلی (شمالی) ساده بوده و کوهنوردان معمولی به راحتی صعود تابستانه را در چند ساعت (صبح تا ظهر) انجام می‌دهند. جبهه جنوبی سخت‌ترین راه صعود به این قله می‌باشد که از سنگ‌های بزرگ تشکیل شده‌است.

قله سبلان به شماره ۱۹۴۹۶/۱۲ در فهرست آثار طبیعی ملی کشور به ثبت رسیده و سند مالیکت آن از ارتفاع بالای سه هزار و ۶۰۰ متری قله سبلان به وسعت شش هزار و ۲۰۰ هکتار به نام سازمان حفاظت محیط زیست صادر شده‌است.

آبهای گرم معدنی:

آبگرم قینرجه:

آبگرم قینرجه در 22 کیلومتری جنوب غربی شهرستان واقع شده است. چشمه اسیدی قینرجه از نوع کلرو سدیک با دمای 82 درجه و دبی 9 لیتر در ثانیه ، بعنوان داغترین چشمه آبگرم ایران دارای اهمیت زیادی است. مجتمع آب درمانی قینرجه به فاصله 500 متر از محل خروج آب در دو بخش زنانه و مردانه و هرکدام مجهز به استخر عمومی ، استخر کودک ، استخر آب سرد ، جکوزی ، سونای خشک ، سونای بخار ،رستوران عمومی ، کافه سنتی ، نمازخانه و سوئیت میباشد.

آبگرم شابیل:

چشمه شابیل در مسیر صعود به سبلان با دمای 49 درجه سانتی گراد و دبی 5 لیتر در ثانیه واقع است. مجتمع آب درمانی شابیل در دو طبقه شامل بخش های مجزای زنانه و مردانه و هرکدام مجهز به استخر ، سالن دوش ، رستوران ، سوئیت ، سونا و جکوزی احداث گردیده و آماده بهره برداری است.

آبگرم قوتورسویی:

این آبگرم در 24 کیلومتری شهر لاهرود و در 49 کیلومتری مشکین شهر واقع شده است.

این آب در ردیف آبهای معدنی سولفاته کلیسیک و گوگرد خیلی گرم است که آثار اسید سولفوریک آزاد دارد. این آبگرم خاصیت درمانی بسیاری برای اکثر امراض جلدی دارد.

سایر آبهای گرم:

      ـ چشمه سه گانه ایلاندو در ده کیلو متری جنوب شهرستان مشکین شهر که در ارتفاعات 1950 الی 2000 متری در مسیر انتهای جاده موئیل و در بستر سرشاخه های خیاو چایی با دبی قابل توجه در حال جوشش هستند. درجه اسیدی این چشمه در حدود 6 درجه و درجه حرارت آن 35 و برای بیماریهای عصبی مفید میباشد.

   ـ چشمه دودو در 13کیلو متری جنوب شهرستان مشکین شهر که همچون چشمه های ایلاندو در ارتفاعات 2000 الی 2100 متری سطح دریاهای آزاد در مسیر انتهای جاده موئیل و در بستر سرشاخه های خیاو چایی با دبی کمتر نسبت به ایلاندو است. درجه اسیدی آن حدود 6/5 و درجه حرارت 45 درجه و برای بیماریهای عصبی مفید است.

   ـ چشمه توش سو شابیل در 42 کیلو متری جنوب مشکین شهر با خواص مفید در امراض و بیماریهای کلیه و با قابلیت شرب و بهمراه گاز که در کنار چشمه آبگرم شابیل قابل دسترسی و استفاده است.

   ـ چشمه آب معدنی نوری کندی در 50 کیلو متری شمال مشکین شهر با خواص مفید در امراض بیماریهای کلیه ، سنگ مثانه با دبی خیلی کم و با قابلیت شرب و گاز دار که حدود 4 چشمه میباشد.

   ـ چشمه آبگرم موئیل در حدود 12 کیلو متری جنوب مشکین شهر با بیش از 8 دهنه در ارتفاع 2300 متری و درجه اسیدی حدود 5 و درجه حرارتی حدود 45 برای آرامبخش عصبی مفید است شامل چشمه اصلی ، استخرهای سنتی مردانه و زنانه ، قوتورسویی موئیل ، یئل سویی و آجی سو است.

   ـ چشمه ملک سویی در 15 کیلو متری جنوب مشکین شهر در کنار آبشار زیبای گور گور و چشمه آق سوء قرار دارد و درجه حرارت آن 45 درجه برای آرامبخش عصبی مفید است.

   ـ چشمه آب معدنی انزان در 22 کیلو متری غرب مشکین شهر با 6 دهانه خروجی ولی دبی پایین در مجاورت تنها جنگل سرسبز و فشرده سبلان و شکارگاه مربوط به آن در میان طبیعت بکر و زیبای حواشی روستای انزان واقع اند و از این جهت بنظر میرسد محل مناسبی برای جذب گردشگران از جاده اهر مشکین شهر که یکی از شریانهای ورودی استان میباشد. این منطقه زیبا و دال انگیز که با داشتن چشمه های آب معدنی ،ژرفای عمیق و معنا داری یافته است، عالیترین و جذاب ترین شکارگاه و تفرجگاه دامنه سبلان بشمار میرود . مجموع دبی در این چشمه ها حدود 1/2 لیتر در ثانیه و بیشتر از دبی چشمه های قهوه سویی ، گوز سویی و قره سوء سرعین است در کنار آب درمانی و لجن درمانی از ویژگیهای این مچموعه است.

پارک جنگلی مشکین‌شهر:

پارک جنگلی مشکین‌شهر در کناره غربی رود خیاوچای و به موازات آن در بالا دست رودخانه قرار دارد.
 

 

 

 

شیروان دره‌سی (دره شیروان):
یکی از یازده زیستگاه وحشی است که که در منطقه سبلان واقع شده‌است. شیروان دره‌سی حدودا در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی مشکین شهر و در نزدیکی لاهرود قرار دارد، ارتفاع آن از سطح دریا ۲۲۰۰ متر و مساحت آنرا ۷۵ کیلومتر تخمین زده‌اند. شیروان دره سی دره عمیق و عریض است که بریدگی‌های دیواره‌های صخره‌ای، چشم انداز ویژه‌ای به این منطقه بخشیده‌است وسنگها در آن به صورت تندیس هایی دیده می‌شوند که انسان فکر می‌کند هرکدام به دست هنرمندی با ذوق تراشیده شده‌است. این دره از قسمت جنوب به دامنه شمالی سبلان (هرم) از شرق به جاده لاهرود - شابیل، از غرب به هوشنگ میدانی و از شمال به زمین‌های روستای قلچقلو منتهی می‌شود.

این زیستگاه محل زندگی دائمی و حوش متعددی چون خوک، روباه، گرگ، قوچ و میش ارمنی، خرس قهوه‌ای، کبک، قمری و تعدادی پرندگان مهاجر می‌باشد.

هوشنگ میدانی:هوشنگ میدانی منطقه وسیع و مسطحی است که در دامنه شمالی سبلان و درارتفاع ۲۷۲۵ متری واقع شده و یکی از زیستگاه‌های وحش منطقه سبلان به شمار می‌رود. هوشنگ میدانی از طرف شمال به منطقه ساربانلار (سروان دره سی)، از طرف شمال شرقی و شرق به ارتفاعات ایشیق چیخماز (جایی که نور نمی‌رسد) و آب گرم شابیل و از جانب جنوب شرقی به دامنه سبلان و هرم و از جانب غرب به منطقه موئیل محدود است.

دخمه ها یا استودنهای بنه لر:

این دخمه ها در 26 کیلومتری جنوب شرقی مشکین شهر و در بخش مشکین شرقی واقع شده اند.

معماری صخره ای لاهرود :

این معماری صخره ای که غار لاهرود هم نامیده می شود در شهر لاهرود در شرق و در 25 کیلومتری مشکین شهر قرار دارد. 

مناظر طبیعی تندیرلی و آیقار:

این مناظر خدادادی که در بهار تابستان سبز سبز و در زمستان پوشیده از برف هستند در دامنه سبلان در 14 کیلومتری جنوب مشکین شهر واقع شده اند. 

سد سبلان:

این سد در 40 کیلومتری شرق مشکین شهر و در بخش مشکین شرقی قرار دارد. دسترسی به این سد از جاده مشکین ـ اردبیل میسر می باشد. سد سبلان نقش بسیار مهمی را د رتامین آب اراضی اطراف بازی می کند. 

پارک داغلار باغی لاهرود :

این پارک در شهر لاهرود قرار دارد و مکانی بسیار زیبا برای تفریح و تفرج به شمار می رود. 

مناطق گردشگری شامات دوست بگلو و کوجنق :

دوست بگلو و کوجنق دو روستا در شمال مشکین شهر هستند که به علت غنای تاریخی و برخورداری از مناظر ناب طبیعی از مناطق مهم گردشگری مشکین شهر محسوب می شوند.

از دیگر دهکده های مهم و تاریخی مشکین می توان به موئیل در بخش مرکزی و اُنار در بخش شرقی اشاره کرد.

مناطق تاریخی مشگین شهر

مقبره شیخ حیدر:

این بنا منصوب به شیخ حیدر پدر شاه اسماعیل اول بوده ، مقبره یاد شده از قسمت بیرون به شکل برج مدور و از قسمت درون به شکل 12 ضلعی و در دو طبقه قسمت زیرین سردابه و قسمت فوقانی بصورت برج مدور با ارتفاع 5/18 متر و قطر 5/10 متر میباشد . این بنا از خارج با کاشیهای فیروزه ای رنگ معقلی به ایات 27،28،29 سوره فتح و همچنین لفظ جلال اله در اشکال مختلف و با خطوط کوفی بنائی مزین شده است در مورد قدمت بنا و تاریخ احداث آن اظهارات گوناگونی ابراز شده است که دونالد ویلبر معتقد است این بنا از آثار قرن هفت و هشت هجری قمری است و در دوره صفویه به تکمیل و کاشیکاری آن همت گماشته اند با توجه به تخریب کتیبه برجا مانده مقبره هیچ سند و مدرکی دال بر احداث این بنا در دست نبوده که در سالهای اخیر توسط آقای قوچانی کارشناس سازمان میراث فرهنگی کشور کتیبه موجود بر سر در ورودی این برج بازخوانی شده که آنرا به سال 731 هجری قمری یعنی دوره حکومت ابو سعید بهادر خان آخرین حکمران سلسله مغول درایران نسبت میدهد . و این بنا در تاریخ 18/4/1311 هجری شمسی تحت شماره 184 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است و در سال 1380 طرح ساماندهی حریم بقعه شیخ حیدر در جلسه هیئت دولت به تصویب رسیده و این طرح شامل سه مرحله کلی تملک ،مرمت و اجرا . قسمتهای اجرا شده و یا در حال اجرا شامل رواقها ، مسجد جنت سرا ، موزه ،اداره ، قسمت تجاری و پارکینگ ، فروشگاه زنجیره ای ، سالن نمایشگاه کتاب ، سالن نمایشگاه صنایع دستی ، سالن آمفی تئاتر ، سالن پذیرایی ،فضای ارتباطی و مصلی میباشد .

قلعه قهقهه:

قلعه قهقهه در دهستان یافت از دهستان های بخش مرادلو و در نزدیک روستای کنچوبه و قره آغاج بوده و در فاصله 80 کیلومتری شمال مشکین شهر قرار دارد. قلعه قهقهه در منطقه قره داغ و با ارتفاع تقریبی 1200 متر از سطح دریا، دیوارهای بلند طبیعی و در میان صخره ها واقع شده است. دور تا دور قلعه پرتگاه خطرناک و عمودی شکل طبیعی بوده که گویی به دست بشر صخره ها پیرایش یافته است. وقایع و حوادثی که مورخین در مورد قلعه قهقهه ذکر کرده اند بیشتر مربوط به دوران صفویه است اما این بدان معنی نیست که قلعه در دوره صفویه ساخته شده است. طبق تحقیقات باستان شناسی به عمل آمده استقرار در این قلعه به دوران قبل از اسلام می رسد. از سال 1380 با همت مدیران میراث فرهنگی استان و میراث فرهنگی شهرستان در جهت احیاء و مرمت قلعه گام های مؤثری برداشته شده که اصلاح مسیر صعود به قلعه و مرمت سر در ورودی آن از جمله این اقدامات اساسی و حفاظتی است. کاوش های باستان شناختی قلعه جهت دسترسی به پلان تاسیسات درون قلعه و مرمت برج ها و باروهای دفاعی آن از جمله برنامه های آتی میراث فرهنگی است. راه ورودی این قلعه از ضلع شمالی آن می باشد که به عنوان یک قلعه نظامی مطرح بوده است. در دو طرف دروازه ورودی دو برج قرار دارد. عرض در ورودی 5/2 متر است و از جنس سنگ و آجر با طاق هلالی شکل که هنوز هم پابرجاست. این قلعه محل زندانی شدن فرزندان شاه طهماسب صفوی از جمله اسماعیل میرزا بوده است وشیخ احمد گیلانی نیز در این قلعه زندانی بوده و سروده شیخ احمد گیلانی در زندان قهقهه که به شاه طهماسب ارسال نموده بدین وصف میباشد . از گردش چرخ واژگون می گریم    و از جور زمانه بین که چون می گریم     با قد خمیده چون صراحی شب و روز    در قهقهه هم لیک خون می گریم         جواب شاه طهماسب: آن روز که کار تو همه قهقهه بود       با رای تو رای سلطنت صد مهه بود        این روز در این قهقهه با گریه بساز         کان قهقهه را نتیجه این قهقهه بود.

کهنه قلعه:

 این قلعه در منطقه ای بر روی تپه طبیعی در قسمت غرب رودخانه خیاو چایی قرار دارد ارتفاع تقریبی آن 1416 متر از سطح آبهای آزاد و در طول جغرافیایی 47 درجه و 41 دقیقه و 22 ثانیه و 2 صدم ثانیه و عرض جغرافیایی 38 درجه و 24 دقیقه و 12 ثانیه در ضلع شمای دروازه اردبیل با بنای تقریباً مستطیل شکل بطول 250 متر و عرض 102 متر با مصالح سنگ ،چینه ،خشت خام با ملات گلی در ادوار مختلف ساخته شده و چندین بار مرمت و بازسازی شده است بنای اولیه این قلعه در شاپور دوم ساسانی در سال 337 میلادی بدستور نرسه هرمز حکمران ساسانی در خیاو به مدت 6 سال ساخته شده است وجود سنگ نبشه ای به خط پهلوی ساسانی در جبهه شمالغربی این بنا در فاصله 150 متری در آبراهه خیاو چایی واقع شده است، تاریخ بنایان گذاری قلعه را تا دوره ساسانی عقب برد ولی متاسفانه سنگ نبشته مزبور بر اثر عوامل طبیعی و انسانی تخریب و از بین رفته است و در سال 1345 توسط آقای کام بخش فرد باستانشناس زبر دست ایرانی شناسایی و تحت شماره 618 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است . مرمت و گمانه زنی فصل اول گروه باستانشناسی به سرپرستی آقای علی ولی نوری در سال 1366 بمدت 25 روز در کهنه قلعه انجام گرفت و در کاوشهای فصل دوم گروه باستانشناسی به سرپرستی آقای عقیل عابدی در سال 1367 در کهنه قلعه با وجود دیواری بزرگ در ضلع شرقی از نوع بقایای معماری سنگی و چینیه ای پی برده که در مدت خاکبرداریهای این فصل حدود 20 متر از طول دیوار مشخص شده و پهنای دیوار مزبور به عرض 10/2 متر میرسد . آن بخش از دیوار سنگی که تا اینجا شناخته شده ، نقشه آن منطبق با نقشه فعلی قلعه نیست و این موضوع بیانگر این است که دیوار قلعه ساسانی در این بخش براثر عوامل گوناگون فرو پاشیده و در بازسازی و یا بنیانگذاریها نقشه قلعه اندکی کوچکتر شده است در کاوشهای باستانشناختی در کهنه قلعه نشانه های از مواد فرهنگی سفالهای دست ساز و چرخ سازبرنگ نخودی و خاکستری و فلز مفرغ مربوط به عصر آهن سه بدست آمدت که منسوب به اقوامی است مشهور به اورارتور که در آستانه شکل گیری دولت ماد و در مواردی حتی پیش از آن در بیشتر نقاط آذربایجان که نشانه های از فرهنگ و تمدن آنها مشاهده شده است . در منابع یاد شده تاریخی که نادرشاه افشار هنگام بازگشت از دشت مغان مدتی در این قلعه اقامت داشته و این گفته تاریخی میرساند که قلعه یاد شده در حدود 300 سال پیش معمور و پابرجا بودن و در زمان قاجاریه و حتی دوره پهلوی اول بصورت پادگان سواره نظام استفاده میشده است . سنگ نبشته پهلوی ساسانی در نزدیک مشکین شهر و در دامنه شمالی قله سبلان در دره ای در کنار رودخانه خیاو سنگ نبشته ای به نام (سورشن داش) در سال 1345 کشف گردید که در 21 سطر برسینه سنگی عظیم نقر گردیده است، مشرف بر همین کتیبه قلعه ای بشکل مستطیل و تقریبا 230*110 متر طول و عرض وجود دارد که آثار فعلی مربوط به دوران اسلامی است و احتمالا بایستی در زیر آن آثار دوره ساسانی وجود داشته باشد، آقای دکتر گیردگروپ آلمانی این کتیبه را خواند. 1. از سطر اول تا سطر سوم تاریخ است. ماه هفتم و بیست و هفتم سال سلطنت اپور دوم ساسانی (267 سال پیش از اسلام) 2. از سطر 9-3 کتیبه از شخصی بنام ناسره هرمزد شهردار و حکمران یاد شده که 6 سال برای ساختن قلعه کار کرده است. 3. از سطر 9 تا 12 اندرز است، ناسره هرمزد در آن متذکر شده که شهریاران و بزرگان این اندرز را بخوانند. این کتیبه به علت مکان و زمانش و چون درآذزبایجان پیدا شده است اهمیت بیشتری دارد و پیش از آن کتیبه ای ساسانی در آذربایجا پیدا نشده است. در این کتیبه یک سبک نقاشی بخصوصی دیده می شود و احتمالا از علایم خانوادگی بوده است. طرح پیشنهادی احیاء و مرمت اثر: - احداث یک سایبان سوله ای شکل به منظور جلوگیری از تخریب بیشتر و نابودی کامل آن و حفظ سنگ سورشن داش. - تهیه یک نسخه کپی از سنگ نبشته جهت نگهداری و مطالعه در موزه مشکین شهر ضرورت دارد. - تهیه یک نسخه سنگ نبشته بروی یک سنگ شبیه سنگ اصلی از لحاظ جنس و شکل.

شهریری :

این محوطه در منتهی الیه دشت مشکین شهر و به فاصله 65 کیلو متری شمالغربی مرکز استان و در 35 کیلو متری شرق شهرستان مشکین شهر و در 2 کیلو متری شمال روستای پیر ازمیان و از توابع بخش مشکین شرقی واقع شده است این محوطه مشتمل بر :

الف : قلعه وسیع با دیوار دفاعی سنگی از نوع خشکه چین

ب: محلی در ارتباط با برگزاری آیین های مذهبی بنام مکتب اوشاقلاری ،دارای فضاهای معماری با دیوارهای سنگی از نوع استلهای منقوش به شکل انسان ج: گورهای باستانی متعدد از نوع کلان سنگی– گورکان – دایره ای شکل مگالتیک – صخره ایکه حدود 450 گور در این محل شناسایی شده است که این گورها در ابعاد گوناگون و متفاوت میباشد کوچکترین آنها 3/2 متر و بزرگترین آنها 8/2 متر میباشد

د: غار باستانی و تپه های متعلق به دوره های مختلف در محوطه لازم به یاد آوری است محوطه شهر یری قبلا به سال 1978 ق .م توسط هیئت چارلز برنی شناسایی و بررسی شده است وی معتقد است بعضی آثار تا هزاره سوم قبل از میلاد ، عصر آهن ، سفال خاکستری و نخودی و نارنجی قرار میگیرد . چارلز برنی تاریخ اکثریت گورهای این محل را هزاره دوم و اول قبل از میلاد می داند . همچنین با این تاریخ این محوطه را تا هزاره سوم متحمل میداند ولی آثاری از سکونت عصر برنز شناسایی نکرده است طی کاوشهای که توسط هیئت دکتر نوبری در آذر 1382 در این محل صورت گرفت اشیای با ارزش از داخل گورها کشف گردید

سایر آثار تاریخی:

دیو قالاسی در 5 کیلومتری روستای کویج روستای تاریخی انار قلعه ارشق در 30 کیلو متری شمالغربی مشکین شهرو در 2 کیلو متری شرق روستای دوست بگلو ،مقبره سید سلیمان در شهر فخرآباد ،مقبره سید جعفر در روستای انار، قبرستان تاریخی انار، حمام عدل، غار تاریخی لاهرود، کاروانسرای قانلی بولاغ ،چنار کهنسال اُنار، پل تاریخی دوجاق،

   آبگرم قینرجه

چشمه معدنی قینرجه/ چشمه جوشان در باختر چشمه موئیل، در سوی راست بستر رود کوچک قینرجه‌چای قرارگرفته و آب آن بسیارگرم و سوزان است. آب گرم این چشمه، تخم مرغ را در 3 دقیقه می‌پزد. برای جلوگیری از خطر آب جوشان، برروی سرچشمه آن ،شبکه فلزی کار گذاشته‌اند. برای این که از حرارت آب کم کرده تا قابل شنا کردن و حمام گرفتن باشد، باریکه‌ای از آب چشمه را با رود سرد سبلان آمیخته و در استخری جمع می‌کنند. این آب 2 یا 3 چشمه دارد و بانوان شاهسون برای شستن پوشاک، کنار آن گرد می‌آیند. آب پس از خروج از زمین، پس از چند متر به رودخانه می‌ریزد و آثار اکسید آهن در سطح پراکندگی جریان آب دیده می‌شود. روی این رسوبها ، آلگو باکتری سیانو فیسه رشد کرده‌اند.

آبدهی چشمه قینرجه در حدود 10 لیتر درثانیه است. این آب در ردیف آبهای کلروره، هیپوتونیک گازدار و خیلی گرم است.

چشمه آب زلال، بی‌رنگ و بی بو و اندکی شور است. درجه حرارت آب قینرجه 80 درجه، بلندی محل چشمه از سطح دریا،1 هزارو 990 متر، «PH» در سرچشمه 6/6 و هدایت الکتریکی آن ، 6 هزار و 300 گازکربنیک آزاد در سرچشمه 29 میلی‌گرم است.

چشمه اسیدی قینرجه از نوع کلرو سدیک با دمای 82 درجه و دبی 9 لیتر در ثانیه ،بعنوان داغترین چشمه آبگرم ایران دارای اهمیت زیادی است . مجتمع آب درمانی قینرجه به فاصله 500 متر از محل خروج آب در دو بخش زنانه و مردانه و هرکدام مجهز به استخر عمومی ، استخر کودک ، استخر آب سرد ، جکوزی ، سونای خشک ، سونای بخار ،رستوران عمومی ، کافه سنتی ، نمازخانه و سوئیت میباشد که بخش مردانه به اتمام رسیده و در حال بهره برداری است ، عملیات اجرایی بخش زنانه در حال اتمام میباشد.

                                       رستوران قینرجه

                                       کافه سنتی قینرجه

منبع: آوای خیاو

خیاو نیوز: انسان، از آغازین روزهای پیدایش بشری و از نخستین سال های زندگی اجتماعی، زمانی که از راه شکار حیوانات زمینی و دریایی و گردآوری خوراک های گیاهی روزگار خود را می گذراند، متوجه تغییر و بازگشت و تکرار برخی از رویدادهای طبـیعی در اطراف محیط زندگی خود، مانند تکرار فصول شد.این تغییرات زمان یخ بندان ها، موسم شکوفه ها، هنگام جفت گیری حیوانات و پرندگان و چرندگان را از یکدیگر جدا کرد. ضرورت نیاز به محاسبه در دوران کشاورزی، یعنی نیاز به دانستن زمان کاشت و برداشت؛ فصل بندی ها و تقویم دهقانی و زراعی را بوجود آورد. نخستین محاسبه فصل ها، بی گمان در همهً جوامع، با گردش ماه که تغیـیـر آن آسانتر دیده می شد، صورت گرفت. و بالاخره نارسایی ها و ناهماهنگی هایی که تقویم قمری، با تقویم دهقانی داشت، محاسبه و تنظیم تقویم بر اساس گردش خورشید صورت پذیرفت.

بایرام یئلى چارداخلارى ییخاندا
نوْروز گوْلى ، قارچیچکى ، چیخاندا
آغ بولوتلار کؤینکلرین سیخاندا
بیزدن ده بیر یاد ائلییه ن ساغ اوْلسون
دردلریمیز قوْى دیّکلسین ، داغ اوْلسون

آیین های ویژه عید نوروز در مشگین شهر:
آتش افروزی
در آخرین چهار شنبه هر سال مردم بویژه نوجوانان و جوانان با پوشال و هیزم در چند نقطه آتش روشن می کنند و از روی آن می پرند و با هلهله و شادی از نوروز استقبال می کنند.

در این دیار بعد از آتش افروزی رسم بر این بود که شالی را به چوب می بستند و به خانه ها می رفتند و از لای در یا پنجره داخل خانه می انداختند و صاحب خانه نیز چیزی به عنوان هدیه نظیر پول ،شیرینی و غیره به شال می بستند این عمل در اصطلاح محلی به «قورشاق آتدی»یا «شال آستی» معروف است.
بایرامیدى ، گئجه قوشى اوخوردى
آداخلى قیز ، بیگ جوْرابى توْخوردى
هرکس شالین بیر باجادان سوْخوردى
آى نه گؤزل قایدادى شال ساللاماق!
بیگ شالینا بایراملیغین باغلاماق!
…..
شال ایسته دیم منده ائوده آغلادیم
بیر شال آلیب، تئز بئلیمه باغلادیم
غلام گیله قاشدیم، شالى ساللادیم
فاطمه خالا منه جوراب باغلادى
خان ننه مى یادا سالیب ، آغلادى

یک نوع رسم دیگر «قولاغ آستی» است. در قولاغ آستی کسی نیت می کند و سپس گوش خود را بسته و به خانه دوستان و خویشان و همسایگان نزدیک می شود و به صورت پنهانی در نزدیک پنجره ایستاده و دست خود را از گوش برداشته و با اولین جمله ای که از خانه مزبور می شنود به خانه برگشته و آن جمله را بیان کننده نیت خود تلقی می کند.این رسم از هنگام غروب تا شام مرسوم بود.
پنجشنبه آخر سال
یکی از آیـین های کهن پـیش از نوروز یاد کردن از مردگان در پنج شنبه آخر سال است که به این مناسبت به قبرستان می روند و خوراک می برند و به دیگران می دهند و بر سر مزار مردگان خود و اهل قبور فاتحه می خوانند. این آیین به ویژه برای خانواده هایی که در طول سال عضوی را از دست داده اند حتمی و واجب است. رفتن به زیارتگاه ها و ” زیارت اهل قبور “، در پنجشنبه – و نیز، روز پـیش از نوروز و بامداد نخستین روز سال – رسمی عام است. در این روز، خانواده ها خوراک نان، حلوا و خرما بر مزار نزدیکان می گذارند و بر مزار تازه گذشتگان شمع، یا چراغ روشن می کنند. در برخی از روستاهای  مشکین شهر، یک یا چند روز پیش از عید، خانواده های عزادار،در مساجد و تکیه های محله خود مراسمی برگزار می کنند از خویشان و نزدیکان و هم محلی های خود با غذا و حلوا پذیرایی می کنند و در سر مزار جمع می شوند و به نوعی با غم در سال جاری وداع و سال نو را با شادمانی شروع می کنند.
نظافت و خانه تکانى
از ارزشهاى عید نوروز نظافت و خانه تکانى است که مردم قبل از رسیدن سال نو تحولى در زندگى خود ایجاد مى کنند و با خرید لباس نو تغییر ظواهر زندگى نشاط خاصى را به زندگى خود مى دهند. اصطلاح ” خانه تکانی ” را بیشتر در مورد شستن، تمیز کردن، نو خریدن، تعمیر کردن ابزارها، فرش ها، لباس ها، به مناسبت فرا رسیدن نوروز، به کار می برند. در این خانه تکانی، که معمولاً از اول اسفند شروع می شود ، بایستی تمامی ابزارها و وسیله هایی که در خانه است، جا به جا، تمیز، تعـمیر و بازسازی شده و دوباره به جای خود قرار گیرد. برخی از ابزارهای سنگین وزن، یا فرش ها، تابلو ها، پرده ها و وسیله های دیگر، فقط سالی یک بار، آن هم در خانه تکانی نوروزی، جا به جا و تمیز می شود.
کاشتن سبزه
امروز، در اکثر خانه ها رسم است که ده روز یا دو هفته پیش از نوروز، در ظرف های کوچک و بزرگ، کاسه، بشقاب، پشت کوزه و … دانه هایی چون گندم، عدس، ماش و … می کارند. موقع سال تحویل و روی سفره “هفت سین ” بایستی سبزه می گذارند. این سبزه ها را در خانواده ها تا روز سیزده نگه داشته، و در این روز زمانی که برای ” سیزده بدر ” از خانه بـیرون می روند، در آب روان می اندازند.
سفره هفت سین
رسم و باوری کهن است که امروزه اکثر اعضای خانواده ها در موقع سال تحویل (لحظهً ورود خورشید به برج حمل ) در خانه و کاشانه خود در کنار سفره هفت سین گرد هم آیند. در سفره سفید رنگ هفت سین، از جمله، هفت رویـیدنی خوراکی است که با حرف ” س ” آغاز می شود، و نماد و شگونی بر فراوانی رویـیدنی ها و فراورده های کشاورزی است – چون سیب، سبزه، سنجد، سماق، سیر، سرکه، سمنو و مانند این ها- می گذارند. افزون بر آن آینه، شمع، ظرفی شیر، ظرفی آب، تخم مرغ رنگ کرده، تخم مرغی روی آینه، ماهی قرمز، نان، سبزی، گلاب، گل، سنبل، سکه و قرآن زینت بخش سفرهً هفت سین است. این سفره در بیشتر خانه های دشت مغان تا روز سیزده گسترده است.
پوشیدن لباس نو
پوشیدن لباس نو در آیـین های نوروزی، رسمی همگانی است. تهیه لباس، برای سال تحویل، فقیر و غنی را به خود مشغـول می دارد. در جامعه سنتی توجه به تهیدستان و زیردستان برای تهیه لباس نوروزی – به ویژه برای کودکان – رسمی در حد الزام بود. بسیاری از خانواده ها که در سوگ یکی از نزدیکان لباس سیاه پوشیده اند، به مناسبت نوروز، به ویژه هنگام سال تحویل، لباسی دیگر میـپوشند. کسانی که به هر علت لباس نو ندارند، می کوشند هر قدر هم اندک – جوراب، پیراهن – در هنگام سال تحویل، نو بـپوشند.
دید و باز دید نوروزی
یکى از ارزشها وآیینهای عید نوروز دیدوبازدید از بستگان، دوستان، همسایگان و بزرگان شهر و روستا است و دیدار جمعى از مصیبت دیدگان در سال گذشته. در این دیدوبازدیدها از غمها و مشکلات یکدیگر آشنا مى شوند. چه بسیار کدورتهایى که در این ایام با نگاهى دوباره فرو مى ریزد و به عشق و محبت مبدل مى گردد .رسم است که روز نوروز، نخست به دیدن بزرگان فامیل،ریش سفیدان طایفه و شخصیت های علمی و اجتماعی و منزلتی می روند. در بسیاری از این عید دیدنی ها، همه کسان خانواده شرکت دارند. ” دیدن” های نوروزی که ناگزیر ” بازدید ” ها را دنبال دارد، و همراه با دست بوسی و روبوسی است، در روزهای نخست فروردین، که تعطیل رسمی است، و گاه تا سیزده فروردین و در مواقعی تا آخر فروردین بـین خویشاوندان و دوستان و آشنایان دور و نزدیک، ادامه دارد. رفت و آمد گروهی خانواده ها، در کوی و محله هنوز از میان نرفته است. این دید و بازدیدها، تا پاسی از شب ادامه دارد. تا زمانی که “مسافرت های نوروزی” رسم نشده بود، در شهرها و محله هایی که آشنایی های شغـلی و همسایگی و ” روابط چهره به چهره ” جایی داشت، دید و بازدید های نوروزی، وظیفه ای بـیش و کم الزامی به شمار می رفت. و چه بسا آشنایانی بودند – و هستـند – که فقط سالی یک بار، آن هم در دید و بازدید های نوروزی، به خانهً یکدیگر می روند. گسترش شهرها، ازدیاد جمعـیت، پراکندگی خانواده های سنتی، محدودیت های شغلی ، از عامل هایی است که دید و بازدید های نوروزی را کاهش داد. و بر اثر این دشواری ها و محدودیت های زمانی، بسیاری از خانواده هایی هم که به مسافرت نمی روند، برای دید و بازدیدهای نوروزی، از پـیش زمانی را معـین می کنند.
نوروز اول (قارا بایرام)
در دید و بازدیدهای نوروزی رسم است که نخست به خانهً کسانی بروند که ” نوروز اول ” در گذشت عضوی از آن خانواده است. خانواده های سوگوار افزون بر سومین، هفتمین و چهلمین روز، که بیشتر در مسجد برگزار می شود، نخستین نوروز که ممکن است بیش از یازده ماه از مرگ متوفی بگذرد، در خانه می نشـینند. و در این روز است که خانواده های خویشاوند لباس سیاه را از تن سوگواران در می آورند. جلسه های ” نوروز اول ” که جنبهً نمادین دارد، در عین حال از فضای دید و بازدیدهای نوروزی برخوردار است. و دیدارکنندگان، در نوروز اول، به خانواده سوگوار تسلیت نمی گویند، بلکه برای آنان ” آرزوی شادمانی ” می کنند، تا در آغاز سال نو فال بد نزنند. رسم نوروز اول بـیشتر در خانه هایی برگزار میشود که آخرین روز اسفند را به عنوان یاد بود درگذ شتگان سال سوگواری نکنند.در روستاها این دید و بازدید به بهترین و معنوی ترین شکل برگزار می شود.اهالی روستا در مقابل مسجد جمع شده و به خانه صاحب عزا می روند تا به آنها به شکلی که در بالا ذکر شد در سال جدید آرزوی شادمانی بکنند.
هدیه نوروزی، یا عیدی
هدیه و عیدی دادن به مناسبت نوروز رسمی کهن است،. هدیه و عیدى دادن از رسوم معمول عیدهاست و در میان مردم دشت مغان معمول بوده است. در این ایام افراد معمولاً به نزدیکان درجه یک خود بخصوص خانمها هدیه می دهند.

بازیهای نوروزی

قایش گوتدی
در این بازی بیش از ۲ نفر جمع شده و هر کدام کمربند خود را که قایش نامیده می شود در آورده،سپس خطی بصورت دایره می کشند و نفرات به دو گروه مساوی تقسیم می شوند که گروهی در داخل خط و گروه دوم در خارج آن قرار می گیرد.
افراد خارج دایره با یکایک افراد داخل دست می دهند و به حالت زورآزمایی سعی می کنند که رقیب خود را از داخل دایره بیرون بکشند و یا کمربند را به نحوی بردارند.افراد داخل دایره نیز سعی می کنند که رقیب خود را به داخل دایره کشیده و از دست رفتن کمربندها جلوگیری کنند.گروه خارج دایره در صورت به دست آوردن کمربند با زدن آن به پای رقیب سعی در بدست آوردن کمربندهای دیگر دارند.چنانچه در حین این کار یکی از افراد داخل دایره با پا به پای یکی از افراد بیرون دایره بزند بازی خاتمه یافته و عوض می شود.
۲٫ یومورتا اویونی(تخم مرغ بازی)
در قدیم که نگهداری مرغ در روستاها بسیار رایج بود.تخم مرغهای طبیعی برای بازیهای نوروزی طرفداران زیادی داشت .از شب چهار شنبه سوری به بعد تخم مرغ بازی بین نوجوانان و جوانان روستاها و محله ها مرسوم بود.آنان با تست استحکام تخم مرغ خود و رقیب با زدن آن به دندان خود بصورت متناوب و اطمینان از استحکام تخم مرغ خود ،وگذاشتن شروط برای اول زدن نوک تخم مرغ خود به نوک تخم مرغ رقیب مسابقه را شروع ودر صورت شکستن یا ترک بر داشتن بازنده شده و تخم مرغ را به رقیب تحویل می دهند.
۳٫پول پول اویونی
در ایام عید جوانان سکه ها را روی هم می چینند و با سکه ای دیگر گاه بسیارمحکم و گاه بسیار فنی به سکه های چیده شده ضربه می زنند تا بصورت شیر یا خط درآید.بازیگران تا زمانی که موفق به برگرداندن سکه شوند می توانند ادامه دهند. گاه بازیگران بقدری حرفه ای بازی می کنند که فرصت به دیگر رقیبان نمی رسد و کلیه سکه های آن مرحله را تصاحب می کند. تیله بازی از دیگر بازیهای رایج در بین مردم منطقه است.
دعا
براى روز اول سال، دعا و درخواست خیر وبرکت، موفقیت و سعادت و بالاخره تقاضاى تعالى و رشد فضایل انسانى از جمله آداب این روز مقرر گردیده است و مردم این دیار مانند سایر اقوام دست به دعا بر می دارند و می گویند:
«یا مقلب القلوب و الابصار یا مدبر اللیل و النهار یا محول الحول والاحوال
حول حالنا الى احسن الحال».

  درگذشت  "احمد پاکدل" و "بهروز لطفی" 2 تن از فرهنگیان شهرستان مشگین شهر،  این ضایعه اسف بار را به تمامی فرهنگیان، خانواده و بستگان آن مرحومین تسلیت گفت.

متن پبام به این شرح است:

ضایعه در گذشت این 2 بزرگوار زحمت کش و دلسوز عرصه علم "احمد پاکدل" و "بهروز لطقی" موجب تاثر و تالم روحی همه کسانی گردید که با شخصیت این 2 مرد آشنا بودند .

خبر درگذشت آن بزرگواران، آنقدر دردناک واسف بار است که به دشواری به باور می‌نشیند، ولی در برابر تقدیر خداوند بزرگ  چاره ی جزتسلیم و رضا نیست.

من نیز این ماتم جانگداز را به تمامی عزیزان فرهنگی، به خصوص خانواده و بستگان این مرحومین، تسلیت گفته و برای آنان صبر و اجر و برای آن عزیزان سفرکرده از خداوند منان علو درجات طلب می‌کنم.

طبق آمارپلیس راه استان اردبیل حدود 60 درصد از تصادفات جاده ای استان در حوزه استحفاظی شهرستان مشگین شهر رخ می دهد. 
باتوجه به  آمار رو به رشد تصادفات جاده ای در این شهرستان از حضور کم رنگ پلیس راه در محورهای مواصلاتی این شهرستان  و عدم تحقق بزرگراه مشکین شهر - اردبیل به کی باید انتقاد کرد. 

حل معضل بیکاری آرزوی دیرینه مردم مشکین شهر
 
مردم مشکین شهر با روی کار آمدن دولت نهم و دهم که با شعار عدالت و مهرورزی بر سر کار آمده بود انتظار دارد که در دور سوم سفر هیئت دولت به استان اردبیل در راستای عدالت و مهروزی طرح‌های نیمه ساخت و ناتمام را در سراسر استان و به ویژه منطقه مشکین شهر به مرحله اجرا درآورند.
از جمله این طرح‌ها تسهیل دربزرگراه مشکین شهر – اردبیل ، کارخانه سیمان ، منطقطه گردشگری گردولی راه آهن مشکین شهر ، فرودگاه مشکین شهر  ، احداث کارخانه صنایع تبدیلی مشکین شهر ، رادیو مشکین شهر ، احداث هتل ، توجه جدی به گردشگری و توریستی شهرستان و .....  تحقق این امر مهم اقتصادی تنها توجه جدی مسئولان عالی‌رتبه سیاسی و اقتصادی استان اردبیل و شخص رئیس دولت عدالت‌محور را می‌طلبد که امیدواریم توجه مسئولان به این امر مهم حیاتی و استراتژیک همانطوری که اخیرا در دو نقطه استان خوزستان در چزابه و شلمچه توسط دولت اقدامات خوبی صورت گرفته و مردم و جوانان از مزایای آن بهره‌مند هستند در آینده نزدیک به مرحله تحقق برسد.
با تقدیم احترامات
غلامرضا نورمحمد نصرآبادی
Gh.nasrabadi@gmail.com

مناطق تاریخی مشگین شهر مقبره شیخ حیدر این بنا منصوب به شیخ حیدر پدر شاه اسماعیل اول بوده ، مقبره یاد شده از قسمت بیرون به شکل برج مدور و از قسمت درون به شکل 12 ضلعی و در دو طبقه قسمت زیرین سردابه و قسمت فوقانی بصورت برج مدور با ارتفاع 5/18 متر و قطر 5/10 متر میباشد . این بنا از خارج با کاشیهای فیروزه ای رنگ معقلی به ایات 27،28،29 سوره فتح و همچنین لفظ جلال اله در اشکال مختلف و با خطوط کوفی بنائی مزین شده است در مورد قدمت بنا و تاریخ احداث آن اظهارات گوناگونی ابراز شده است که دونالد ویلبر معتقد است این بنا از آثار قرن هفت و هشت هجری قمری است و در دوره صفویه به تکمیل و کاشیکاری آن همت گماشته اند با توجه به تخریب کتیبه برجا مانده مقبره هیچ سند و مدرکی دال بر احداث این بنا در دست نبوده که در سالهای اخیر توسط آقای قوچانی کارشناس سازمان میراث فرهنگی کشور کتیبه موجود بر سر در ورودی این برج بازخوانی شده که آنرا به سال 731 هجری قمری یعنی دوره حکومت ابو سعید بهادر خان آخرین حکمران سلسله مغول درایران نسبت میدهد . و این بنا در تاریخ 18/4/1311 هجری شمسی تحت شماره 184 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است و در سال 1380 طرح ساماندهی حریم بقعه شیخ حیدر در جلسه هیئت دولت به تصویب رسیده و این طرح شامل سه مرحله کلی تملک ،مرمت و اجرا . قسمتهای اجرا شده و یا در حال اجرا شامل رواقها ، مسجد جنت سرا ، موزه ،اداره ، قسمت تجاری و پارکینگ ، فروشگاه زنجیره ای ، سالن نمایشگاه کتاب ، سالن نمایشگاه صنایع دستی ، سالن آمفی تئاتر ، سالن پذیرایی ،فضای ارتباطی و مصلی میباشد . قلعه قهقهه قلعه قهقهه در دهستان یافت از دهستان های بخش مرادلو و در نزدیک روستای کنچوبه و قره آغاج بوده و در فاصله 80 کیلومتری شمال مشکین شهر قرار دارد. قلعه قهقهه در منطقه قره داغ و با ارتفاع تقریبی 1200 متر از سطح دریا، دیوارهای بلند طبیعی و در میان صخره ها واقع شده است. دور تا دور قلعه پرتگاه خطرناک و عمودی شکل طبیعی بوده که گویی به دست بشر صخره ها پیرایش یافته است. وقایع و حوادثی که مورخین در مورد قلعه قهقهه ذکر کرده اند بیشتر مربوط به دوران صفویه است اما این بدان معنی نیست که قلعه در دوره صفویه ساخته شده است. طبق تحقیقات باستان شناسی به عمل آمده استقرار در این قلعه به دوران قبل از اسلام می رسد. از سال 1380 با همت مدیران میراث فرهنگی استان و میراث فرهنگی شهرستان در جهت احیاء و مرمت قلعه گام های مؤثری برداشته شده که اصلاح مسیر صعود به قلعه و مرمت سر در ورودی آن از جمله این اقدامات اساسی و حفاظتی است. کاوش های باستان شناختی قلعه جهت دسترسی به پلان تاسیسات درون قلعه و مرمت برج ها و باروهای دفاعی آن از جمله برنامه های آتی میراث فرهنگی است. راه ورودی این قلعه از ضلع شمالی آن می باشد که به عنوان یک قلعه نظامی مطرح بوده است. در دو طرف دروازه ورودی دو برج قرار دارد. عرض در ورودی 5/2 متر است و از جنس سنگ و آجر با طاق هلالی شکل که هنوز هم پابرجاست. این قلعه محل زندانی شدن فرزندان شاه طهماسب صفوی از جمله اسماعیل میرزا بوده است وشیخ احمد گیلانی نیز در این قلعه زندانی بوده و سروده شیخ احمد گیلانی در زندان قهقهه که به شاه طهماسب ارسال نموده بدین وصف میباشد . از گردش چرخ واژگون می گریم و از جور زمانه بین که چون می گریم با قد خمیده چون صراحی شب و روز در قهقهه هم لیک خون می گریم جواب شاه طهماسب: آن روز که کار تو همه قهقهه بود با رای تو رای سلطنت صد مهه بود این روز در این قهقهه با گریه بساز کان قهقهه را نتیجه این قهقهه بود کهنه قلعه این قلعه در منطقه ای بر روی تپه طبیعی در قسمت غرب رودخانه خیاو چاری قرار دارد ارتفاع تقریبی آن 1416 متر از سطح آبهای آزاد و در طول جغرافیایی 47 درجه و 41 دقیقه و 22 ثانیه و 2 صدم ثانیه و عرض جغرافیایی 38 درجه و 24 دقیقه و 12 ثانیه در ضلع شمای دروازه اردبیل با بنای تقریباً مستطیل شکل بطول 250 متر و عرض 102 متر با مصالح سنگ ،چینه ،خشت خام با ملات گلی در ادوار مختلف ساخته شده و چندین بار مرمت و بازسازی شده است بنای اولیه این قلعه در شاپور دوم ساسانی در سال 337 میلادی بدستور نرسه هرمز حکمران ساسانی در خیاو به مدت 6 سال ساخته شده است وجود سنگ نبشه ای به خط پهلوی ساسانی در جبهه شمالغربی این بنا در فاصله 150 متری در آبراهه خیاو چایی واقع شده است، تاریخ بنایان گذاری قلعه را تا دوره ساسانی عقب برد ولی متلسفانه سنگ نبشته مزبور بر اثر عوامل طبیعی و انسانی تخریب و از بین رفته است و در سال 1345 توسط آقای کام بخش فرد باستانشناس زبر دست ایرانی شناسایی و تحت شماره 618 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است . مرمت و گمانه زنی فصل اول گروه باستانشناسی به سرپرستی آقای علی ولی نوری در سال 1366 بمدت 25 روز در کهنه قلعه انجام گرفت و در کاوشهای فصل دوم گروه باستانشناسی به سرپرستی آقای عقیل عابدی در سال 1367 در کهنه قلعه با وجود دیواری بزرگ در ضلع شرقی از نوع بقایای معماری سنگی و چینیه ای پی برده که در مدت خاکبرداریهای این فصل حدود 20 متر از طول دیوار مشخص شده و پهنای دیوار مزبور به عرض 10/2 متر میرسد . آن بخش از دیوار سنگی که تا اینجا شناخته شده ، نقشه آن منطبق با نقشه فعلی قلعه نیست و این موضوع بیانگر این است که دیوار قلعه ساسانی در این بخش براثر عوامل گوناگون فرو پاشیده و در بازسازی و یا بنیانگذاریها نقشه قلعه اندکی کوچکتر شده است در کاوشهای باستانشناختی در کهنه قلعه نشانه های از مواد فرهنگی سفالهای دست ساز و چرخ سازبرنگ نخودی و خاکستری و فلز مفرغ مربوط به عصر آهن سه بدست آمدت که منسوب به اقوامی است مشهور به اورارتور که در آستانه شکل گیری دولت ماد و در مواردی حتی پیش از آن در بیشتر نقاط آذربایجان که نشانه های از فرهنگ و تمدن آنها مشاهده شده است . در منابع یاد شده تاریخی که نادرشاه افشار هنگام بازگشت از دشت مغان مدتی در این قلعه اقامت داشته و این گفته تاریخی میرساند که قلعه یاد شده در حدود 300 سال پیش معمور و پابرجا بودن و در زمان قاجاریه و حتی دوره پهلوی اول بصورت پادگان سواره نظام استفاده میشده است . سنگ نبشته پهلوی ساسانی در نزدیک مشکین شهر و در دامنه شمالی قله سبلان در دره ای در کنار رودخانه خیاو سنگ نبشته ای به نام (سورشن داش) در سال 1345 کشف گردید که در 21 سطر برسینه سنگی عظیم نقر گردیده است، مشرف بر همین کتیبه قلعه ای بشکل مستطیل و تقریبا 230*110 متر طول و عرض وجود دارد که آثار فعلی مربوط به دوران اسلامی است و احتمالا بایستی در زیر آن آثار دوره ساسانی وجود داشته باشد، آقای دکتر گیردگروپ آلمانی این کتیبه را خواند. 1. از سطر اول تا سطر سوم تاریخ است. ماه هفتم و بیست و هفتم سال سلطنت اپور دوم ساسانی (267 سال پیش از اسلام) 2. از سطر 9-3 کتیبه از شخصی بنام ناسره هرمزد شهردار و حکمران یاد شده که 6 سال برای ساختن قلعه کار کرده است. 3. از سطر 9 تا 12 اندرز است، ناسره هرمزد در آن متذکر شده که شهریاران و بزرگان این اندرز را بخوانند. این کتیبه به علت مکان و زمانش و چون درآذزبایجان پیدا شده است اهمیت بیشتری دارد و پیش از آن کتیبه ای ساسانی در آذربایجا پیدا نشده است. در این کتیبه یک سبک نقاشی بخصوصی دیده می شود و احتمالا از علایم خانوادگی بوده است. طرح پیشنهادی احیاء و مرمت اثر: - احداث یک سایبان سوله ای شکل به منظور جلوگیری از تخریب بیشتر و نابودی کامل آن و حفظ سنگ سورشن داش. - تهیه یک نسخه کپی از سنگ نبشته جهت نگهداری و مطالعه در موزه مشکین شهر ضرورت دارد. - تهیه یک نسخه سنگ نبشته بروی یک سنگ شبیه سنگ اصلی از لحاظ جنس و شکل. سایر آثار تاریخی منطقه مشکین شهر : دیو قالاسی در 5 کیلومتری روستای کویج روستای تاریخی انار قلعه ارشق در 30 کیلو متری شمالغربی مشکین شهرو در 2 کیلو متری شرق روستای دوست بگلو مقبره سید سلیمان در شهر فخرآباد مقبره سید جعفر در روستای انار قبرستان تاریخی انار حمام عدل غار تاریخی لاهرود کاروانسرای قانلی بولاغ چنار کهنسال اُنار پل تاریخی دوجاق (شهریری ) این محوطه در منتهی الیه دشت مشگین شهر و به فاصله 65 کیلو متری شمالغربی مرکز استان و در 35 کیلو متری شرق شهرستان مشکین شهر و در 2 کیلو متری شمال روستای پیر ازمیان و از توابع بخش مشکین شرقی واقع شده است این محوطه مشتمل بر : الف : قلعه وسیع با دیوار دفاعی سنگی از نوع خشکه چین ب: محلی در ارتباط با برگزاری آیین های مذهبی بنام مکتب اوشاقلاری ،دارای فضاهای معماری با دیوارهای سنگی از نوع استلهای منقوش به شکل انسان ج: گورهای باستانی متعدد از نوع کلان سنگی– گورکان – دایره ای شکل مگالتیک – صخره ایکه حدود 450 گور در این محل شناسایی شده است که این گورها در ابعاد گوناگون و متفاوت میباشد کوچکترین آنها 3/2 متر و بزرگترین آنها 8/2 متر میباشد د: غار باستانی و تپه های متعلق به دوره های مختلف در محوطه لازم به یاد آوری است محوطه شهر یری قبلا به سال 1978 ق .م توسط هیئت چارلز برنی شناسایی و بررسی شده است وی معتقد است بعضی آثار تا هزاره سوم قبل از میلاد ، عصر آهن ، سفال خاکستری و نخودی و نارنجی قرار میگیرد . چارلز برنی تاریخ اکثریت گورهای این محل را هزاره دوم و اول قبل از میلاد می داند . همچنین با این تاریخ این محوطه را تا هزاره سوم متحمل میداند ولی آثاری از سکونت عصر برنز شناسایی نکرده است طی کاوشهای که توسط هیئت دکتر نوبری در آذر 1382 در این محل صورت گرفت اشیای با ارزش از داخل گورها کشف گردید

 مشکین‌ شهر بعد از اردبیل بزرگ‌ترین شهر استان اردبیل است که در 92 کیلومتری شمال غرب اردبیل و در سمت شمال سبلان قرار گرفته است.
سلسله کوه‌های سبلان سه قله معروف دارد که قله بزرگ‌تر به سلطان‌ساوالان مشهور بوده و ارتفاع آن 4 هزار و 811 متر از سطح دریاست، دو قله دیگر آن هرم و کسری نام دارد و در قله اصلی سبلان نیز دریاچه‌زیبایی خودنمایی می‌کند.
هوای منطقه مشکین ‌شهر در بهار، تابستان و پاییز معتدل و خنک است و رودهای مهم این شهر خیاوچای، مشکین‌چای، انارچای، قره‌سو، اهرچای و ... است.
مشکین‌ شهر بهشت عشایر ائل‌سون است و هر ‌سال در فصل تابستان چادرهای رنگارنگ ایل، منظره بدیع و دلپذیری را در منطقه به وجود می‌آورد.
آثار تاریخی و جاذبه‌های گردشگری این دیار شامل سنگ نبشته ساسانی، مقبره شیخ حیدر، قلعه قهقهه، دیو‌ قلعه‌سی، کهنه‌قلعه، قلعه ارشق، محوطه تاریخی شهریری، پارک جنگلی مشکین‌ شهر، زیستگاه هوشنگ‌میدانی و قره‌گول، شیروان‌دره‌سی،دامنه سبلان و دریاچه زیبای قله سبلان، تاکستان انگور، طاووس‌گولی، آتاگلولی، قلعه بربر، کاروانسرای قانلوبلاغ، امامزاده سید سلیمان فخرآباد است که هر سال میلیون‌ها گردشگر را به سوی خود فرا می‌خواند.
در کنار این زیبایی‌ها مشکین ‌شهر با آب‌های گرم و معدنی خود نیز تن خسته و رنجور مهمانان خود را نوازش می‌کند و به آنها آرامش می‌بخشد.
در مشکین‌ شهر 9 دهنه چشمه آبگرم معدنی معروف وجود دارد که می‌توان به آب معدنی قوتورسویی، شابیل، موئیل سویی، ایلان‌دو، گورگور، ملک‌سویی، قینرجه و آغ‌سو اشاره کرد.
چشمه آبگرم معدنی قینرجه در 16 کیلومتری مشکین‌ شهر و در نزدیکی روستای موئیل قرار دارد، آب این چشمه گرم و سوزان است و دمای آن 83 تا 86 درجه است، از آب این چشمه برای درمان بیماری‌های پوستی، دردهای عصبی و روماتیسمی استفاده می‌شود، این چشمه داغ‌ترین چشمه آب معدنی جهان است و از این نظر در دنیا بی‌نظیر است.
چشمه آبگرم شابیل در 27 کیلومتری لاهرود در دامنه تپه واقع شده است و حرارت آن 48درجه و ظاهری زلال، شفاف، کمی ترش‌مزه، بی‌رنگ و نیز کمی بودار دارد، این آب گرم به خاطر وجود مقدار زیادی اسید کربنیک برای درمان پادرد و کمردرد مفید است.
چشمه قوتورسویی نیز از مشهورترین چشمه‌های مشکین ‌شهر در دامنه سبلان واقع شده و در 48 کیلومتری این شهرستان قرار داد، ظاهر آب زلال، شفاف، کمری ترش‌مزه و بودار است، آب این چشمه به خاطر داشتن گوگرد بسیار، اسیدی است و برای درمان بیماری‌های پوستی و چربی مفید است.
اما مشکین‌ شهر با سوغاتی‌هایی نظیر عسل، شیر، فراورده‌های لبنی و آش محلی از مسافران و گردشگران خود پذیرایی می‌کند و از صنایع دستی این دیار نیز می‌توان به ورنی، فرش کله‌قوچی و کناره، قالی ابریشمی و جاجیم، گلیم، پالاز، نمد‌، معرق چوب و سفالگری اشاره کرد.
یکی از نقاط شگفت‌انگیز و مرموز کوهستان افسانه‌ای سبلان دریاچه دیدنی و اسرار‌انگیز «آت‌گلی» است و در شرق مشکین ‌شهر و در محیطی با طراوت و دل‌انگیز جای گرفته و همچون مادر اسرارآمیزش سبلان، راز و رمز بسیاری در خود نهاده است، که نفس حیاط‌‌بخش بهار طراوت وصف‌ناپذیری به این دریاچه و اطراف دل‌انگیزش می‌بخشد و رقص ماهیان گوناگون در صفحه زلال و شفاف آن جریان حیاط را به روشنی نمایان می‌کند.
اما در خطه زیبا و دل‌انگیز مشکین‌ شهر دره دل‌ربای «خیاوچای» و پارک جنگلی در جنوب شرقی مشکین‌شهر، دره بسیار طولانی و خوش‌منظری است که چشم‌ هر بیننده و مسافری را می‌نوازد.
پارک خرم و نشاط ‌انگیز مشکین‌ شهر به لحاظ داشتن ده‌ها هزار اصله درخت میوه از جمله گردو، گیلاس، آلبالو و تامین علوفه هزاران راس دام، محل باطراوت و دل‌گشایی برای تفرج و گذران اوقات فراغت اهالی شهر و هزاران مسافر طبیعت‌دوست فراهم کرده است.
شیروان‌دره‌سی در شرق مشکین ‌شهر پدیده‌ای هوش‌ربا و حیرت‌انگیز و یکی از نادرترین عمارت طبیعت دل‌فریب در دامنه شورانگیز سلطان ساوالان است.
دره سهمناک و صعب‌العبور شیروان دره‌سی که در قسمت زیرین آبگرم شابیل در 20 کیلومتری شرق مشکین‌شهر و در حصار دو دیواره طولانی سنگی واقع شده است یکی از شاهکارهای شگرف است که هر بیننده صاحب فکر را مدهوش چیره‌دستی و هنرمندی آفریننده آن می‌کند و انسان را در اسرار عبرت‌آموز آن مبهوت می‌کند.
اما از دیگر مناظر بکر این سرزمین بساط شورانگیز ییلاق خوش‌منظر قینرجه است، این ییلاق همه‌ساله در فصول معتدل و گرم هزاران مهمان طبیعت‌دوست را در آغوش گرم خود با مهر تمام نوازش می‌دهد؛ ییلاق قینرجه که هوایش عطر نشاط را از نفس گرم سبلان سرد به ارمغان می‌آورد، سفره هزار رنگ محیطش از برکت بی‌انتهای این منبع برکات، شاداب و فرح‌بخش است.
خطه خیال‌انگیز و باصفای مشکین ‌شهر این روزها با آغوش پرنقش و نگار خود آماده پذیرایی از مسافران و گردشگران نوروزی است تا خاطرات خوش و ماندگاری را برای آنها رقم بزند.

یک لوح تاریخی مربوط به دوره هخامنشیان در مشگین شهر کشف شد

 

فرمانده انتظامی مشگین شهر از کشف یک لوح تاریخی مربوط به دوره هخامنشیان در این شهرستان خبر داد.

سرهنگ شاپور بختیاری روز سه شنبه به خبرنگار ایرنا گفت: ماموران این لوح به ارزش چهار میلیارد ریال را در یک معامله صوری از دو نفر قاچاقچی خریداری و هر دو نفر را دستگیر کردند.

رییس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گرشدگری مشگین شهر نیز در این زمینه گفت: بررسی‌های اولیه توسط کارشناسان میراث فرهنگی نشان می‌دهد متن این لوح به احتمال زیاد مربوط به قانون یا فرمان پادشاهان هخامنشی یا فرمانروای هخامنشی منطقه می‌باشد.

محرم جعفری افزود: با دعوت از خط شناسان سازمان میراث فرهنگی کشور و بازخوانی این لوح که به خط میخی نگاشته شده نکات مبهمی از هویت تاریخی منطقه آشکار خواهد شد.

این لوح به ابعاد تقریبی ‪ ۴۵‬در ‪ ۳۵‬سانتی متر و ضخامت ‪ ۶/۵‬سانتی متر و از سنگ سخت تهیه شده است.

شهرستان مشگین شهر با ‪ ۱۵۹‬هزار نفر جمعیت در شمال غرب اردبیل دارای آثار تاریخی متعدد از جمله قلعه قهقهه، کاروانسرای قانلی بولاغ، مقبره سیدسلیمان فخرآباد، کهنه قلعه، چند حمام قدیمی و آبهای گرم معدنی شابیل و قینرجه است.ک/‪۳‬